Czy można używać w grze wizerunku znanych osób?
W ostatnim czasie w sieci zrobiło się głośno na temat podobieństw pomiędzy postacią z serialu Netflixa „Aniela” do znanej instagramerki Wioli, prowadzącej konto frogszopposting.
Zainspirował nas on do opowiedzenia wam o różnicach pomiędzy inspirowaniem się daną postacią w grach komputerowych a wykorzystywaniem jej wizerunku.
Wykorzystywanie wizerunku prawdziwych osób w grach
Po pierwsze, aby móc wykorzystać wizerunek (rozumiany jako faktyczny wygląd istniejącej osoby), potrzebne jest uzyskanie zgody tej osoby na takie wykorzystanie. Każdy z nas posiada prawo do dysponowania swoim wizerunkiem, czyli decydowania o tym, w jaki sposób można go wykorzystywać.
Dlatego pierwszym krokiem do umieszczenia prawdziwej postaci w grze jest zawarcie z tą osobą umowy. W umowie takiej dokładnie opisuje się sposób, w jaki wizerunek zostanie wykorzystany, np. poprzez wskazanie scenariusza czy rodzaju postaci, jakiej jest on użyczony. Więcej o tym przeczytasz w naszym poprzednim artykule.
Inspiracja prawdziwymi osobami przy tworzeniu gry
Pomiędzy tak rozumianym wykorzystaniem cudzego wizerunku a inspiracją prawdziwą osobą istnieje dość cienka granica, o której chcemy opowiedzieć szerzej w tym artykule.
Żeby nie pozostawić naszych rozważań jedynie w sferze teoretycznej, przypuśćmy, że postacią, którą chcesz się zainspirować przy tworzeniu postaci, jest dr Dorota N. Komar (znana na Instagramie jako darwininchaneldress).
Pierwszym naszym krokiem będzie stworzenie postaci, która posiada cechy podobne do Doroty. Na te składają się zarówno cechy fizyczne jak i zachowanie, manieryzmy, sposób mówienia, czy poglądy, a nawet side kick.
Wyobraźmy sobie więc dwie oddzielne sytuacje:
- W swojej grze umieszczasz postać blond naukowczyni Doroty, specjalistki w dziedzinie biotechnologii, autorki książek popularnonaukowych, posiadającej psa i prowadzącej konto na Instagramie,
- W swojej grze umieszczasz postać blond naukowczyni Barbary, specjalistki w dziedzinie epigenetyki, autorki książek popularnonaukowych, z zamiłowaniem do beretów i okrągłych okularów, posiadającej dużego biało-biszkoptowego psa o imieniu SzuSzu, będącej naukową influencerką, wegetarianką, która w dodatku w wolnym czasie nurkuje, ma tatuaże i kocha piosenki z bajek Disneya.
Jak widzicie, mimo że postaci te posiadają bardzo podobne cechy, to przy tej pierwszej sytuacji z trudnością stwierdzimy, że doszło do wykorzystania wizerunku Doroty Komar, szczególnie jeśli wygląd i imię jej psa, zainteresowania i wygląd byłyby dostatecznie inne od pierwowzoru, np.:
W drugim przypadku, osoby, które znają Dorotę lub śledzą jej kanał na Instagramie, prawdopodobnie z łatwością dostrzegłyby podobieństwa pomiędzy Dorotą Komar a Barbarą, niezależnie od tego, że jej imię oraz imię jej psa zostały zmienione. W tym drugim przypadku nie możemy też raczej mówić o tym, że doszło tu jedynie do zainspirowania się jej postacią.
Idąc dalej w naszej zabawie, pozwoliliśmy sobie na stworzenie (wraz z ChatemGPT) zarysu postaci wzorowanej na Dorocie. Jak się przekonacie, osiągnięty poziom podobieństwa jest już bardzo zaawansowany.
🎮 Koncepcja Postaci z Gry
Imię: Dr Ellie Genehart (gra słów „epigenetyka” i „gen”)
Wiek: 33 lata (wygląda młodziej – na około 25 lat)
Klasa/Rola: Epigenetyk i Specjalistka od Fal Dźwiękowych
Historia:
Dr Ellie Genehart to światowej sławy naukowczyni, która rozszyfrowała kod ekspresji genów pod wpływem środowiska. Po wypadku w laboratorium z udziałem kwantowej manipulacji DNA zyskała zdolność „strojenia” ekspresji genów istot żywych za pomocą fal dźwiękowych. Pomimo drobnej postury, Ellie jest potęgą wiedzy i optymizmu. Podróżuje po świecie ze swoim wiernym towarzyszem – psem rasy Collie o imieniu Watson, wykorzystując naukę i muzykę, by pomagać społecznościom, zwalczać korupcję i odkrywać tajemnice biologicznego hakowania. Jej ulubione melodie? Oczywiście klasyczne piosenki Disneya.
🧬 Projekt Postaci
Włosy: Blond, sięgające ramion, z lekką grzywką.
Strój: Stylowy, lecz praktyczny granatowy kombinezon z akcentami przypominającymi kitel laboratoryjny, pas narzędziowy wypełniony fiolkami, gadżetami i mikrofonem do strojenia DNA.
Akcesoria:
• Okrągłe okulary przeciwsłoneczne z fioletowymi szkłami (noszone na zewnątrz lub w terenie).
• Plecak, który pełni również funkcję mobilnego laboratorium.
• Komunikator na nadgarstku z funkcją sekwencjonowania genów.
• Towarzysz: Collie o imieniu Watson, który potrafi wyczuwać kłamstwa (jego futro dosłownie zmienia wzór, gdy ktoś jest nieszczery).
Musicie przyznać, że tutaj dużo trudniej byłoby mówić o przypadkowym podobieństwie.
Głos jako część wizerunku
Nie zapominajmy również, że dobra osobiste człowieka mogą obejmować również inne elementy, np. głos, a ten jest również częścią kreacji postaci w grze komputerowej.
Co by było, gdyby któraś z opisanych przez nas postaci posługiwała się dodatkowo głosem podobnym albo identycznym do dr Doroty Komar?
Głosu postaci może użyczyć zarówno profesjonalny lektor, jak i właśnie osoba, na której jest ona wzorowana. Z roku na rok coraz więcej mówi się również o wykorzystywaniu w grach (oraz innych mediach) głosów generowanych przez modele językowe.
Strajki aktorów i pisarzy, które w 2023 zaburzyły prace Hollywood na kilka miesięcy, dotyczyły między innymi ochrony aktorów przed przewidywanym (i rychłym) pozbawieniem ich pracy przez generatory mowy, które trenowane by były na ich własnych występach.
Najciekawsze sprawy dotyczące ochrony wizerunku i głosu przed wykorzystaniem przy trenowaniu sztucznej inteligencji przydarzają się oczywiście w Stanach Zjednoczonych.
W 2024 roku Scarlett Johansson wysunęła wobec Open AI roszczenia o bezprawne wykorzystanie jej głosu do stworzenia wirtualnego asystenta czat bota o imieniu Sky. Smaczku całej sytuacji niewątpliwie dodawał fakt, że Johansson, grając w filmie Her z 2013 roku, użyczyła swojego głosu zasilanego sztuczną inteligencją systemowi operacyjnemu. OpenAI twierdziło wtedy, że wykorzystany przez nich głos należał do kogoś innego, o podobnym głosie.
Na jaw wyszło również to, że wcześniej negocjowali ze Scarlett Johansson możliwość użycia jej głosu przez wirtualnego asystenta, ta jednak odmówiła. Ostatecznie, OpenAI wycofało Sky z rynku.
Dokumentacja źródeł inspiracji
Jak widzicie, ocena tego czy w danej sytuacji doszło do bezprawnego wykorzystania cudzego wizerunku, zawsze wymaga analizy konkretnego przypadku.
Czasem niuanse mogą decydować o tym, czy dana postać faktycznie przypomina prawdziwą osobę.
Co więcej, cytując niezliczone filmy, zawsze istnieje możliwość, że zbieżność taka jest przypadkowa. Dlatego przy produkcji gier bardzo ważne jest tworzenie wewnętrznej dokumentacji, w której prezentowane są źródła inspiracji twórców przy tworzeniu konkretnych assetów. Będzie to pomocne zarówno na etapie clearance’u prawnego, jak i również w razie zgłoszenia roszczeń.
Jeśli potrzebujesz pomocy przy ocenie ryzyka prawnego związanego z wykorzystaniem wizerunku prawdziwych osób w grze lub chcesz omówić inne zagadnienia związane z tworzeniem gier, skontaktuj się z naszą kancelarią. W EK Legal zajmujemy się takimi sprawami na co dzień.
***
Rejestracja znaków towarowych studia gamedev. Jakie są najczęstsze błędy i jak ich uniknąć?
Niejednokrotnie pisaliśmy już o tym, jaką wartość mają znaki towarowe, pokazywaliśmy też, dlaczego warto zarejestrować tytuł gry jako znak towarowy, a także o tym dlaczego ochrona znaku towarowego jest tak skuteczna.
Temat znaków towarowych wraca jednak jak bumerang – wraz z klientami, którzy popełniają powtarzalne (i łatwe do uniknięcia) błędy, które potem mogą kosztować ich utratę marki albo drogie spory prawne [Czytaj dalej…]
